หัตถกรรมจากย่านลิเภา

หัตถกรรมจากย่านลิเภา

ประวัติความเป็นมาและที่อยู่ของย่านลิเภา
          เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ.2524 ในพิธีถวายชัยมงคลในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ได้กล่าวไว้ในทำนองที่ว่า ย่านลิเภาเป็นพืชเศรษฐกิจที่ยอดเยี่ยมที่สุดของเมืองไทย และได้ส่งเสริมฟื้นฟูให้มีการพัฒนา ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่า ย่านลิเภาเป็นพืชในสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ

          ผลิตภัณฑ์ย่านลิเภาเป็นงานฝีมือ ที่ทำกันมาตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ แต่ได้รับความนิยมมากใน               สมัยรัชกาลที่ 5

สถานที่ที่พบย่านลิเภาได้ง่ายมีมากทางภาคใต้ คือจังหวัดนครศรีฯ สตูล สงขลา ยะลา ปัตตานี นราธิวาส เป็นต้น

ย่านลิเภาเป็นพืชล้มลุกในตระกูลเฟิร์น แบ่งได้เป็น 3 ชนิด
    1) ย่านลิเภาเขา คล้ายกับต้นหวาย ลำต้นใหญ่
           มักใช้มัดสิ่งของ
    2)  ย่านลิเภาหยอง ใบหยิก ลำต้นเล็ก ไม่นิยมนำมา
           แปรรูป

    3) ย่านลิเภาที่ขึ้นอยู่ตามป่าละเมาะหรือชายป่า ลำต้นเรียวงาม
          เปลือกเหนียวมี 2 แบบ คือ ลำต้นสีดำและลำต้นสีน้ำตาล
          โดยทั่วไปลำต้นสีน้ำตาลจะมีความยาวและลำต้นที่โตกว่า
           และจะมีคุณสมบัติที่เหนียวกว่า

   วัสดุ อุปกรณ์ที่ใช้ในการทำเครื่องจักรสานย่านลิเภา
วัสดุ
      ลิเภา มี 2 ชนิด  คือ สีน้ำตาลและสีดำ โดยสีน้ำตาลมี 2
คือน้ำตาลอมแดง และน้ำตาลอมเหลือง
       ลาน  มีสีขาวใช้ประกอบในการทำลวดลาย
       หวาย ใช้ประกอบเป็นหูหิ้วหรือขอบโครง
       ไม้ไผ่  ใช้ทำซี่กระเป๋า ซึ่งจะใช้เป็นเส้นยึดให้เกิดลวดลาย
       ไม้เนื้ออ่อน ใช้ขึ้นรูปทรงกระเป๋าหรือผลิตภัณฑ์

  อุปกรณ์
       มีด ใช้ในการขูดเส้นลิเภาเพื่อให้ได้ตามความต้องการ
        เหล็กแหลมหรือเข็ม ใช้เจาะรูที่โครงกระเป๋าเพื่อเสียบไม้ไผ่
และช่วยในการจัดลาย
        แผ่นโลหะเจาะรู้ ใช้ในการขูดเกลาให้ย่านลิเภาและไม้ไผ่ที่ใช้ในการทำผลิตภัณฑ์ มีขนาดเท่ากัน
        ปลอกนิ้ว ทำด้วยผ้าหนาๆ ใช้สวมนิ้วเวลาขูดย่านลิเภา
        กาวลาเท็กซ์ ใช้ทาส้นลิเภาให้ยึดติดกับโครงแบบที่จะทำ หรือใช้ยึดส่วนประกอบของกระเป๋า

         ขั้นตอนและวิธีการทำหัตถกรรมย่านลิเภา
ขั้นทำโครง
      1. โครงแบบเสียบซี่  ใช้กับไม้ไผ่ที่นำมาเสียบให้ขนานกัน

ขั้นเตรียมย่านลิเภา
      1. การปอก   เพื่อเอาเปลือกมาทำย่านลิเภา

      2. การชักเลียด   เพื่อให้ได้ขนาดย่านลิเภาที่เท่ากัน

      3. การขูด   เพื่อให้ย่านลิเภามีความมันและเหนียว

      4. การสาน   นำไปขัดกับโครงเพื่อขึ้นลาย

                 ผลิตภัณฑ์ ที่เกิดจากย่านลิเภา
                                 มี 2 แบบ
     1. แบบทึบ ใช้เพียงย่านลิเภาและหวาย
     2. แบบโปร่ง  ใช้วิธีการเดียวกับการทอผ้า

              วิธีการดูแลผลิตภัณฑ์ย่านลิเภา
  1. อย่าให้ถูกแสงแดดจัดๆเป็นเวลานาน
  2. ถ้าผลิตภัณฑ์ชำรุดให้ติดกาว แล้วทาเเล็คเกอร์ทับ
  3. ถ้ามีฝุ่นจับให้นำผ้าชุบน้ำหมาดๆแล้วเช็ดเบาๆ
  4. อย่ากระแทกผลิตภัณฑ์แรง